سوریه یکی از کشورهای عربی در خاورمیانه می باشد که با دارا بودن نسخه های خطی از جایگاه خاصی در دنیا برخوردار است بیشترین حجم این نسخه ها در دمشق و حلب قرار دارند که قسمتی از آن ها مربوط به ایران و یا مرتبط به آن می باشد.


سوریه با ۱۸۵۱۸۰کیلومتر مربع وسعت، با پایتختی دمشق هشتاد و هفتمین کشور جهان است که در جنوب غربی قاره آسیا، کنار دریای مدیترانه و در همسایگی کشورهای ترکیه، عراق ، اردن ، اسرائیل و لبنان در غرب واقع شده است. آب و هوای آن در کناره ها و نواحی جنوب غربی مدیترانه ای و در سایر نقاط گرم و خشک است. بلندترین نقطه کشور ، جبل شیخ با 2814 متر ارتفاع است. رودهای مهم آن فرات و دجله اشت. بندرهای مهم سوریه عبارت اند از لاذقیه وطرطوس که درکنار دریای مدیترانه واقع شده اند .) اسماعیل ،1365،ص18(طبق آخرین آمار جمعیت این کشور در اواسط سال 2007 به بیش از 19 میلیون نفر بالغ گردیده است .حدود9درصد مردم این کشور عرب هستند که به طور عمده در مرکز و غرب و جنوب این کشور سکونت دارند و 10 درصد باقی کرد و چرکس می باشند.     ) امامی ،1376،ص24 (

آشنایی با نسخ خطی کتابخانه های مهم سوریه

الف- کتابخانه های دمشق

کتابخانة اسد کتابخانة ملّی کشور سوریه بشمار می­رود که در تاریخ  1363هـ.ش رسماً گشایش یافت.زیر بنای این کتابخانه که در غرب شهر دمشق و در حاشیة یکی از بهترین محلاتِ شهر واقع شده، 22 هزار متر مربع در 9 طبقه بوده و فضای سبز اطراف آن نیز 6 هزار متر مربع می­باشد. کتابخانه ملّی اسد در مجموع شامل 700 هزار جلد کتاب می­باشد که تعداد متنابهی از آنها دربارة شخصیتهای ایرانی یا موضوعات و مباحث مربوط به ایران و یا بنوعی در ارتباط با زبان و ادبیات فارسی می­باشد (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ، 1383 الف  ،ص14)  

 

معرفی بخش کتب خطی کتابخانه اسد

در اساسنامة احداث این کتابخانه به فرآیند جمع­آوری، بازسازی و تقویت میراث فرهنگی و کتب خطی کمیاب تأکید شده است. از این رو از ابتدای تأسیس، امر جمع­آوری نسخه­های خطی و کتابهای کمیاب از کلیة کتابخانه­های کشور آغاز گردید..در ابتدای سال 1993 مجموع کتابهای خطی این کتابخانه بالغ بر 19114 عدد برآورد گردید، و از این لحاظ یکی از بزرگترین مجموعه­های کتب خطی عربی بشمار می­آید. قدیمی‌ترین کتب خطی در این کتابخانه متعلق به سال‌های  ۲۱۰و  ۲۶۶هجری قمری است که جزو کتب نادر می‌باشد (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ، 1383 الف  ،ص15)  

کتابخانه­های اصلی و مهمی که این کتابها از آنجا به کتابخانة ملی اسد منتقل شده است. عبارتند از: کتابخانة ظاهریه در دمشق( 11902 کتاب)، کتابخانة وقفیه (اوقاف) در حلب (5665 کتاب)، کتابخانه­های مراکز فرهنگی موجود در سراسر کشور (772 کتاب)

فهرست نویسی:  مشخصات اکثر کتب خطی که به کتابخانه منتقل گردیده­اند، در فهرست­نامه­های منتشر شده نیامده و آن مقدار هم که ذکر شده نه کافی است و نه هماهنگ، و این امر به نبودن طرح یکسان و قابل اعتماد در فهرست­نگاری و وجود سلیقه­های شخصی نزد افراد مختلف باز می­گردد.

از سوی دیگر آنچه در فهرست­نامه­های منتشره وجود دارد تنها شامل کتب خطی کتابخانة ظاهریه
می­باشد. اولین فهرستی که در سال 1299هـ.ق چاپ شد که کتاب­های کتابخانة ظاهریه را معرفی می­نمود، و این اطلاعات بسیار ساده و اندک بودند، زیرا تنها به ذکر شماره نگهداری، عنوان کتاب، اسم مؤلف و نام کتابخانه­ای که کتاب قبلاً آنجا بوده و برخی اطلاعات ساده از کتاب بسنده کرده است. (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ،1387،ص42)  

سفارت و رایزیی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران همکاری خوبی با کتابخانه ملی سوریه دارند و در فهرست برداری نسخ خطی فارسی این کتابخانه با مسوولان آن همکاری می‌کنندعلاوه بر این دو طرف با تبادل میکروفیلم‌های موجود بین کتابخانه‌های ملی سوریه و ایران و همچنین کتابخانه آیت الله مرعشی همکاری گسترده برای تکمیل نسخ خطی موجود در کتابخانه‌های یکدیگر ( خبرگزاری تقریب ، 1389، اینترنت )

نحوه فراهم آوری:  علاوه برانتقال نسخه های خطی به آن کتابخانه ،دریافت کتاب به صورت هدیه از افرادی که مایل به اهدای کتاب هستند و همچنین خرید کتاب‌های خاص از دارندگان آنها نیز دو روش دیگر تامین کتاب برای کتابخانه ملی سوریه است علاوه بر این کتابخانه مزبور بر اساس قراردادهای همکاری که با سایر کتابخانه‌ها دارد اقدام به مبادله کتاب با کتابخانه‌های ملی سایر کشورها می کند و این نیز یکی از شیوه‌های تامین منابع برای کتابخانه ملی سوریه است( خبرگزاری تقریب ، 1389، اینترنت)

نحوه حفاظت :  نسخه‌های خطی در قفسه‌ها به گونه‌ای قرار داده می‌شوند که امکان ورود هوا به داخل صفحات وجود نداشته باشد و دردرجه حرارت  ۱۷تا۲۰و رطوبت  ۴۵تا۵۰نگهداری می‌شود.همچنین از ورودگرد و غبار یا دود به محل نگهداری نسخه‌های خطی جلوگیری می شودکاغذهای نسخه‌های خطی در اثر گذشت زمان از بین رفته و شکسته می‌شوند از همین رو در طول سال، نسخه‌های خطی به طور دوره‌ای و مرتب، ترمیم می‌شوند و قبل از ترمیم، کاملا مورد بررسی قرار گرفته تا نوع کاغذ و جوهر آن و تاثیر استفاده از آب یا مواد ترمیم‌کننده ، مشخص شود به گونه‌ای که در اثر ترمیم، رنگ آن حفظ شود به همین منظور از رنگ‌های طبیعی استفاده می‌شود ( خبرگزاری تقریب ، 1389، اینترنت )در کنار این فعالیت ها آزمایشگاه ترمیم علمی نسخه ها هم فعال است . نسخه ها را تا مدت سه هفته در معرض بخا رهای شیمیایی خاص قرار می دهند و سپس در حرارتی کمتر از 17 درجه سانتیگراد و محیطی با رطوبت 45 درصد نگهداری می کنند. (اسلامی ، 1371 ، ص22)

نحوه خدمات دهی: در بخش کتب خطی یک نسخه از کتاب‌های مزبور کپی گرفته شده در معرض دید عموم قرار دارد و نسخه‌های اصلی در مکان‌های خاص و مطابق با استاندارد جهانی نگهداری می‌شودبرای ارایه کتابهای خطی در این کتابخانه از آنها یک تصویر و کپی تهیه شده و در اختیار درخواست‌کنندگان به صورت میکروفیلم در اتاق‌های ویژه قرار می گیرد و نسخه اصلی به هیچ وجه در معرض دید قرار ندارد.در صورت درخواست محققان و یا مراکز علمی موجود در کشورهای عربی برای در اختیار داشتن نسخه های خطی ، مدیریت کتابخانه می تواند تصویر و یا فیلمی از کتاب ها را در اختیار آنان قرار دهد .  (روحانی صدر،1383،ص191 )

ب ـ مجموعة کتب خطی کتابخانة ظاهریه دمشق:

ﻣﺪﺭﺳﻪﻇﺎﻫﺮﻳﻪﺩﺭﻣﺤﻠﻪﺑﺎﺏﺍﻟﺒﺮﻳﺪﺷﻬﺮﺩﻣﺸﻖﻭﺍﻗﻊﺍﺳﺖ.ﺷﺎﻩﺳﻌﻴﺪﻓﺮﺯﻧﺪﺳﻠﻄﺎﻥﻇﺎﻫﺮﺑﻴﺒﺮﺱﺑﻨﺪﻗﺪﺍﺭﻱﺍﻳـﻦمحلﺭﺍ،ﺧﺮﻳـﺪﺍﺭﻱﻭﺩﺭﺁﻥﺁﺭﺍﻣﮕﺎﻫﻲﺑﺮﺍﻱﭘﺪﺭﺵ،ﻛﻪﺑﻪﭘﻴﺸﺮﻭﻱﻣﻐﻮﻟﻬﺎﺩﺭﺳﺮﺯﻣﻴﻨﻬﺎﻱﺍﺳﻼﻣﻲﺧﺎﺗﻤـﻪﺩﺍﺩﻩﺑـﻮﺩ،ﺍﺣﺪﺍﺙﻧﻤﻮﺩ.ﻭﻱﻫﻤﭽﻨﻴﻦﻳﻚﻣﺪﺭﺳﻪﺩﻳﻨﻲﺭﺍﺑﻪﺍﻳﻦﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥﺩﻭﻃﺒﻘـﻪﺿـﻤﻴﻤﻪﻛـﺮﺩ.ﺩﺭﺩﻭﺭﻩﺍﺷﻐﺎﻝﻋﺜﻤﺎﻧﻴﻬﺎ،ﻳﻌﻨﻲﺩﺭﺳﺎﻝ1296ﻫــﻕﻣـﺪﺣﺖﺑﺎﺷـﺎﻭﺍﻟﻲﺩﻣﺸﻖﺩﺳﺘﻮﺭﺗﺤﻮﻳﻞﻣﺪﺭﺳﻪﻇﺎﻫﺮﻳﻪﺭﺍﺑﻪﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪﺻـﺎﺩﺭﻛـﺮﺩ. (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ، 1384 الف  ،ص4)   اساس کتب خطی کتابخانة ظاهریه از کتابخانه­های مختلفی که در نقاط پراکندة دمشق قدیم قرار داشت. به همت شیخ طاهر جزایری و برخی از علمای دمشق در دورة حکمرانی مدحت پاشا و بعد از او حمدی پاشا گردآوری شده است درواقع ابتدا این کتابها را از ده کتابخانة قدیمی جمع­آوری نموده و در یک کتابخانه بنام "کتابخانة عمومی" قرار دادند، و چون مکان این کتابخانه را در کنار آرامگاه ملک ظاهرتعیین نمودند. بعداً به نام «کتابخانه ظاهریه» معروف شد. ده کتابخانه­ای که کتب خطی از آنها جمع­آوری شد. عبارتند از: 1-کتابخانة عمومی: مکان این کتابخانه در مدرسة عمری قرار داشت که آنرا شیخ ابوعمر محمد بن احمد بن محمد بن قدامی مقدسی (متوفای سال 607هـ.ق) بنا نمود. در اواخر قرن نوزدهم کتب خطی کتابخانة ضیایی نیز به آن افزوده شد(416 جلد ). 2-کتابخانة عبدالله پاشا: کتابخانه مدرسه محمد پاشا)258جلد (3-کتابخانة مدرسه سلیمانیه:) 127 جلد )   4-کتابخانة ملّا عثمان کردی:) 313 ج(5-کتابخانة مراد نقشبندی)246 جلد (6-کتابخانة سمیساطی: در مدرسة سمیساطی واقع در شمال مسجد جامع اموی) 78 جلد)7 -کتابخانة یاغوشی: در مدرسة سیاوش پاشا یا سیاغوش پاشا) 11 جلد) 8-کتابخانة خیاط­ها:) 376 جلد(.9-کتابخانه اوقاف: محتویات آن از گردآوری بقایای کتب خطی کتابخانه­های قدیمی تشکیل می­شد) 67 جلد)10 -کتابخانة بیت الخطابه مسجد اموی:)73 جلد ((رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ،1387،ص43)  

فهرست نویسی نسخ خطی کتابخانه:

اولین فهرست در سال 1299هـ.ق چاپ شد که کتاب­های کتابخانة ظاهریه را معرفی می­نمود، و این اطلاعات بسیار ساده و اندک بودند، زیرا تنها به ذکر شماره نگهداری، عنوان کتاب، اسم مؤلف و نام کتابخانه­ای که کتاب قبلاً آنجا بوده و برخی اطلاعات ساده از کتاب بسنده کرده بود.

بعد از حدود نصف قرن دکتر یوسف العش رئیس کتابخانة ظاهریه اولین فهرست موضوعی کتابهای خطی موجود در آن کتابخانه را تدوین نمود، و آنرا در سال 1367 هـ.ق منتشر کرد. دکتر العش در این فهرست قواعد اساسی فن توصیف مخطوطات را پایه­گذاری کرد، که بعدها توسط اکثر فهرست­نویسان ـ که به امر تهیه فهرست کتاب­ها و موضوعات مختلف و معین پرداختند ـ ادامه یافت،که شامل: عنوان کتاب، اسم مؤلف، شروع کتابت، چاپ­هایی که از آن صادر شده، موضوع آن، سپس چگونگی وضعیت فیزیکی آنها همچون : تعداد صفحات، اندازه صفحه، تعداد سطر در هر صفحه، عرض حاشیه، خط، نکاتی که دربارة آن کتاب گفته شده وشکل جلد را در بر می گرفت .

بعد از فهرست دکتر العش فهرستهایی در موضوعات مختلف در طی سال های 1962 میلادی تا 1987 منتشر گردید.بدین ترتیب مجموع مجلدات فهرستهای منتشره به 30 جلد رسید.  این فهرست­ها نیمی از محتویات کتابخانة ظاهریه را که بالغ بر 11902 نسخه بود، شامل می­شد (یعنی حدود 6000 نسخه) (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ،1387،ص43)  

 

کتابخانه های حلب

ﺷﻬﺮﺣﻠﺐﺍﺯﺩﻳﺮﺑﺎﺯﺑﻪﻋﻨﻮﺍﻥﮔﻬﻮﺍﺭﺓﻋﻠﻢﻭﺍﺩﺏﻭﻫﻤﭽﻨﻴﻦﻛﺎﻧﻮﻥﺁﻣﻴﺰﺵﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎﻭﺍﻧﺪﻳﺸﻪﻫـﺎﻱﻣﺨﺘﻠـﻒ،ﺷﻨﺎﺧﻨﻪﺷﺪﻩﺍﺳﺖ . ﻟـﺬﺍﺷـﮕﻔﺖﺁﻭﺭﻧﻴـﺴﺖﻛـﻪﺩﺭﺍﻳـﻦﻣﺮﺍﻛـﺰﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ- ﻋﻠﻤـﻲﻣﻨـﺎﺑﻊﻣﺘﻌـﺪﺩخطیﻭﺟﻮﺩﺩﺍﺷﺘﻪﺑﺎﺷﺪ.

الف - ﺍﻧﺴﺘﻴﺘﻮﻱﻣﻴﺮﺍﺙﻋﻠﻤﻲوﻓﺮﻫﻨﮕﻲﺯﺑﺎﻥﻋﺮﺑﻲﺩﺭﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩﺣﻠﺐ : ﺍﻳﻦﻣﺮﻛﺰﻓﺮﻫﻨﮕﻲﺩﺭﺳﺎﻝ1976مﺣﻠﺐﺗﺄﺳـﻴﺲﺷـﺪ.ﻧﻜﺘﻪﺑﺴﻴﺎﺭﻣﻬﻢﺩﺭﺑﺎﺭﻩﺍﻳﻦﺑﺨﺶﺍﻳﻦﺍﺳـﺖﻛـﻪﻗـﺴﻤﺖﺍﻋﻈـﻢﻛﺘﺎﺑﻬـﺎﻱﺧﻄﻲﺑﻪﺻﻮﺭﺕﻣﻴﻜﺮﻭﻓﻴﻠﻢﻣﻲﺑﺎﺷﺪﻭﺗﻌﺪﺍﺩﺁﻥﺩﺭﺣـﺪﻭﺩ ٢٢۶٠ ﻧـﺴﺨﻪﺍﺯﻛﺘﺎﺑﻬـﺎﻱﻋﻠﻤـﻲﻭﺗـﺎﺭﻳﺨﻲﻣﻌـﺮﻭﻑﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ،   1384 ب،ص12)

ب- ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﺔﻣﺮﻛﺰﻯﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩﺣﻠﺐ ﺩﺭﺳﺎﻝ1973ﻣﻴﻼﺩﻱﻣﺪﻳﺮﻳﺖﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎﻱﻣﻮﺟﻮﺩﺩﺭﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩﺣﻠﺐﺗـﺸﻜﻴﻞﻳﺎﻓـﺖﻭﺑـﺎﻋﻨـﻮﺍﻥﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﺔﻣﺮﻛﺰﻱﺭﺳﻤﺎﹰﻛﺎﺭﺧﻮﺩﺭﺍﺁﻏﺎﺯﻧﻤﻮﺩ. ﺗﻌـﺪﺍﺩﻛﺘﺎﺑﻬـﺎﻱﺧﻄﻲﺍﻳﻦﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ۴۶٠ ﻛﺘﺎﺏﻭﺗﻌﺪﺍﺩﻣﻴﻜﺮﻭﻓﻴﻠﻢﻫﺎﺩﺭﺣﺪﻭﺩ ٢۵٠٠ ﺣﻠﻘﻪﻧﻮﺍﺭﻣﻲﺑﺎﺷﺪ . (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ،   1384 ب،ص15)

ج-ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﺻﺎﺑﻮﻧﻲ: ﺻﺎﺑﻮﻧﻲﺍﺯﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎﻥﻣﻌﺮﻭﻑﺷﻬﺮﺣﻠﺐ،ﺩﺭﺳﺎﻝ1977ﻣﻴﻼﺩﻱﻭﺻﻴﺖﻛﺮﺩﺗﺎﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﺍﺵﺭﺍﺑهﺩﺍﻧﺸﻜﺪﺓﺍﺩﺑﻴﺎﺕﺍﻫﺪﺍﺀﻛﻨﻨﺪ.ﺩﺭﺍﻳﻦﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﺣﺪﻭﺩسهﻫﺰﺍﺭﻋﻨﻮﺍﻥﻛﺘﺎﺏﻭﺟﻮﺩﺩﺍﺭﺩﻛﻪﺍﻛﺜﺮﺁﻧﻬـﺎﻛﻤﻴـﺎﺏﻭﺩﺍﺭﺍﻱﺟﻠـﺪﻓـﺎﺧﺮﻱﻣـﻲﺑﺎﺷﺪﭘﺲﺍﺯﺩﺭﮔﺬﺷﺖﺻﺎﺑﻮﻧﻲ،ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩﺣﻠﺐﻛﺘﺎﺏﺧﻄـﻲﻭﻱﺭﺍﺑـﺎﻋﻨـﻮﺍﻥ "ﻋﻴـﻮﻥﺍﻟﻤﺆﻟﻔـﺎﺕ" ﺩﺭﺳـﻪﻣﺠﻠﺪﻭﺩﺭﺣﺪﻭﺩ ١۵٠٠ ﺻﻔﺤﻪﺑﻪﭼﺎﭖﺭﺳﺎﻧﺪﻩﺍﺳﺖ. (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ،   1384 ب،ص18)

فهرست نویسی کتب خطی در کتابخا نه های حلب

ﻧﺒﻮﺩ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺑﻨﺪﻱ ﻋﻠﻤﻲ – ﺩﻗﻴﻖ ،ﺣﺘﻲ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺳﺎﺩﻩ ﻭﺍﺑﺘﺪﺍﻳﻲ ، ﻭﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﺒﻮﺩ ﺗﻨﻈﻴﻢﻭﺗﺮﺗﻴﺐ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ مشکلﻓﻬﺮﺳـﺖﺑﻨـﺪﻱ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪﻫـﺎﻱ ﺷـﻬﺮﺣﻠﺐ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻴـﺮﺍﺙ ﻭﺁﺛـﺎﺭﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ ﺷـﻬﺮ ﺣﻠـﺐ ﺑـﺮﺧﻼﻑ ﻓﻬﺮﺳـﺖﺑﻨﺪﻱﻫﺎﻱ ﻣﻌﻤﻮﻝ ﺩﺭ ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎﻱ ﺟﻬﺎﻥ ، ﺑﻪ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻛﺘﺎﺑﻬﺎﻱﺧﻄﻲ ﺍﺻﻼﹰ ﺍﺷﺎﺭﻩ ﻧﺸﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻛﺴﺎﻧﻲﻛﻪ ﻛـﺎﺭ ﻓﻬﺮﺳـﺖ ﺑﻨـﺪﻱ ﻛﺘﺎﺑﻬـﺎ ﺭﺍ ﺑـﺮ ﻋﻬـﺪﻩﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﺫﻛﺮ ﻧﺎﻡ ، ﻧﺎﻡ ﻣﺆﻟﻒ ، ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺻﻔﺤﺎﺕﻭﻣﺤﻞ ﻧﮕﺎﺭﺵ ﺍﻳﻦ ﻣﺨﻄﻮﻃﺎﺕﺍﻛﺘﻔﺎﻧﻤﻮﺩﻩاند.ﺭﺍﻳﺰﻧﻲﻓﺮﻫﻨﮕﻲﺟﻤﻬﻮﺭﻱﺍﺳﻼﻣﻲﺍﻳﺮﺍﻥﺩﺭﺳـﻮﺭﻳﻪﻃﺮﺣـﻲﺭﺍﺟﻬـﺖﻓﻬﺮﺳﺖﻧﻮﻳﺴﻲمنابع  ایرانشناسی ﺁﻏﺎﺯ ﻧﻤﻮﺩﻩ  ﺍﺳﺖ . در این طرح علاوه بر فهرست کتابها در موضوع ایران از نسخ خطی و کتب کمیاب ﻣﻴﻜﺮﻭﻓﻴﻠﻢتهیه می گردد.  (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ،  1384 ب،ص19)

ﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن زﺑﺎنﻋﺮﺑﻲﺳﻮرﯾﻪ : ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎﻥﺯﺑﺎﻥﻋﺮﺑﻲﺳﻮﺭﻳﻪﺑﻌﺪﺍﺯﺟﻨﮓﺟﻬﺎﻧﻲﺍﻭﻝﺗﺄﺳﻴﺲﮔﺮﺩﻳﺪ. ﻛﺘﺎﲞﺎﻧـﻪ اینﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎنﯾﻜـﻲازﻛﺘﺎﲞﺎﻧﻪﻫﺎیﻣﻌﺘﱪﺳﻮرﯾﻪﺑـﻪﴰـﺎرﻣﻲرود. اﯾﻦﻛﺘﺎﲞﺎﻧﻪدارای دوﻫﺰارﻧﺴﺨﻪﺧﻄﻲمی باشد . (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ، 1383ب ،ص21)  

کتابخانه­های مراکز فرهنگی :  مجموعا 772 نسخه خطی (رایزنی فرهنگی ایران در سوریه ،1387،ص46)  

نتیجه:

در پایان این نکته حائز اهمیت است که کتابخانه ها و مراکز فرهنگی سوریه از جمله کتابخانه ظاهریه و کتابخانه اسد امانت دار و حافظ بسیاری از نسخه های خطی فارسی و میراٍث مشترک فرهنگی و دینی ایران و سوریه هستند. ﺍﻳﻦﻛﺘﺎﺏﻫﺎﺩﺭﺑﺎﺭﺓﺷﺨﺼﻴﺘﻬﺎﻱﺍﻳﺮﺍﻧﻲﻳﺎﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺕﻭﻣﺒﺎﺣﺚﺍﻳﺮﺍﻧﻲﻣﻲﺑﺎﺷنﺪ وﻳﺎ ﺍﻳﻨﻜﻪﺑﺎ ﺯﺑﺎﻥﻭﺍﺩﺑﻴﺎﺕﻓﺎﺭﺳﻲﺍﺭﺗﺒﺎﻁﺩﺍﺭﺩ.که به علت غفلت و نبود نیروی متخصص، در شرایط غیر استاندارد و در حال فراموشی ، نابودی و پوسیدگی ست .که نیاز به حفاظت بیشتری دارند و تهیه فهرستهایی به شیوه نوین جهت معرفی آن نسخ لازم و از ضروریات می باشد .از جمله آثار خطی نفیس در سوریه می توان به الامالی ابن مردویه از محدثان قرن چهارم در اصفهان ، کتاب النور بایزیدبسطامی،جواب ابی الوفا البوزجانی از منجمان و ریاضیدانان قرن چهارم، السلافه فی امر الخلافه اثر شیخ عبدالله مراغی از علمای قرن هفتم، ذکر القرآن اثر ابو محمد عبدالله بن محمد بن جعفر بن حیان (۲۷۴ ـ آخر محرم ۳۶۹ ق)، محدث مورخ نامی اصفهان و آثار منتسب به امام صادق  اشاره نمود .

 

 

 

منابع:

اسلامی،سید حسن،1371،کتابخانه ملی اسد ،آئینه پژوهش،ش16،آذر

 اسماعیل،طارق.1365،تحول سیاسی در سوریه،ترجمه سعید برزین،تهران :،شرکت سهامی انتشار

امامی،محمدعلی.1376،سیاست و حکومت در سوریه،تهران:دفتر مطالعات سیاسی بین الملل

   رایزنی فرهنگی ایران در سوریه،1383الف،مصادر ایرانشناسی در کتابخانه ملی اسد،ش4،اسفند

رایزنی فرهنگی ایران در سوریه،1383ب ،فرهنگستان زبان عربی سوریه ،ش3،دی

رایزنی فرهنگی ایران در سوریه،1384الف،مصادر ایرانشناسی در کتابخانه ظاهریه دمشق ،ش6،مرداد

رایزنی فرهنگی ایران در سوریه،1384ب،مصادر ایرانشناسی در کتابخانه های حلب ،ش5،تیر

رایزنی فرهنگی ایران در سوریه،1385آشنائی با کتابخانه ملی سوریه،پیام بهارستان،ش67،دی

 رایزنی فرهنگی ایران در سوریه،1387، نگاهی به کتب خطی سوریه در کتابخانه ملی اسد ، فصلنامه فرهنگی. مجله تخصصی فرهنگی ،هنری ویژه آشنائی با سوریه، ش 9 ، بهار87

روحانی صدر،حسین.1383،کتابخانه ملی دمشق،نشریه اطلاع رسانی و کتابداری،ش59،تابستان

خبرگزاری تقریب (ثنا) ،1389،کتابخانه ملی اسد چشم و چراغ فرهنگ سوریه،www.taghribnews.com،(قابل دسترس در 25/12/1390)