معرفی کتابخانه ملک با محوریت نسخ خطی که بصورت مشاهده مستقیم و مراجعه به محل کتابخانه انجام شده است و طبق گفتۀ مسئولین محترم، در این کتابخانه 19 هزار نسخه خطی نادر و نفیس موجود می‌باشد که از لحاظ رتبه بندی از این حیث در داخل کشور یکی از شش گنجینه بزرگ نسخ خطی ایران محسوب میشود. از بابت بخش اطلاع رسانی و مرمت نسخ خطی از وضعیت نسبتاً خوبی برخوردار می‌باشد.


مقدمه:

ابتداعاً باید عرض نمایم که مالک اولیه وبنیانگذار این مجموعه مرحوم حاج حسن آقا ملک بوده که در سال 1250 ش. در تهران متولد گردیده است. (متوفی1351 ش).  نیاکان ایشان اصالتاً تبریزی و مجتهد زاده بوده اند آنچه که باید به آن اشاره نمود اینست که این مجموعه نفیس و ارزشمند به همراه مکان کتابخانه توسط شخص ایشان، وقف آستان شریف حضرت امام رضا(ع) (در سال 1316 ش) شده است و ما سعی در شناساندن هرچه بهتر این مجموعه به محققان و متخصصان و علاقه مندان داریم.

کتابخانه

همانطور که مقدمه ذکر شد محل کتابخانه و کتب و نسخ خطی موجود در آن توسط مرحوم حاج حسین آقا ملک تهیه و گرد آوری شده است و سپس جهت استفاده علاقه مندان در قالب کتابخانه ای مدون و با منابع ارزشمند و متنوع علمی، شروع به فعالیت نموده است که دارای بخشهای مختلف به شرح زیر می‌باشد:

-تالار اختصاصی محققان: وظیفه این بخش ارائه خدمات مشاوره در جستجو و دستیابی به اطلاعات تخصصی پایگاههای اطلاعاتی کتابخانه و سایر مراکز به محققان می‌باشد. دیگر وظایف ارائه خدمات مشاوره در جستجو و دستیابی به منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال این مجموعه و همچنین راهنمایی محققان برای استفاده از فایل های رقومی ،نسخه های خطی، چاپ سنگی و کتاب های چاپی به زبانهای فارسی، عربی، فرانسه وانگلیسی می‌باشد.

- کتابخانه دیجیتال: کتابخانه ملک از مهرماه 1386 اقدام به تهیه تصاویر رقومی از نسخه های خطی، چاپ سنگی، کتاب های فارسی- عربی- انگلیسی، فرانسه مطبوعات قدیمی، اسناد، نقشه ها و عکس ها نموده است.

کتابخانه دارای بخش های دیگر همچون نگارخانه ، موزه و تالار عمومی برای استفاده مراجعین می‌باشد که ما بدلیل تمرکز بر نسخ خطی کتابخانه از شرح آن به تفصیل خودداری و فقط به ذکر اسامی این بخشها می پردازیم.

کتابخانه دارای بخشهای زیر می‌باشد:

الف) بخش خدمات فنی و کامپیوتری: این بخش مسئولیت انجام کلیه امور فنی کتابخانه اعم از سفارش، تهیه ، ثبت و آماده سازی ، فهرست نویسی، طبقه‌بندی و ورود اطلاعات به کامپیوتر ،تهیه ،ثبت و آماده سازی، فهرست نویسی، طبقه‌بندی و ورود اطلاعات به کامپیوتر، تهیه نرم افزار و سخت افزار کامپیوتری، ایجاد بانکهای اطلاعاتی و نیز تنظیم فیش دانهای مختلف را عهده دار است.

ب) بخش مرجع: اصولاً کتابخانه ملک یک کتابخانه مرجع محسوب میشود. و دلیل آن اینست که دارای مجموعه ای گرانبها از کتب مرجع ، نسخ خطی و منابع نایاب است مراجعین عموماً محقق و مؤلف هستند.

ج) بخش مخازن کتاب

د)بخش میکروفیلم: که از تمامی نسخ خطی موجود کتابخانه میکروفیلم تهیه و نسخه ای از آن در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نگهداری و طبق درخواست متقاضیان پس از بررسی های لازم تصاویر نسخ خطی تهیه و در اختیار آنان قرار می گیرد.

5) بخش صحافی و مرمت کتب و اسناد

*       *       *

از جمله اهداف مهم این کتابخانه که باید به ذکر آن بپردازیم : نگهداری ، بازشناسی و معرفی آثار فرهنگی هنری ادوار گذشته می‌باشد.

بخش اسناد و نسخ خطی:

وظیفه اصلی این بخش ، گردآوری اسناد و کتاب های خطی مورد نیاز پژوهشگران و حفظ آنچه که سابقاً در گنجینه کتابخانه موجود بوده است می‌پردازد.

از مهمترین نسخ خطی موجود در کتابخانه باید به موارد زیر اشاره نمود:

  1. جزئی از قرآن مجید به خط کوفی منسوب به حضرت امام حسن مجتبی (ع) که بر پوست آهو تحریر شده است.
  2. الاصول بالاسطقسات: تاریخ تحریر 343 هجری قمری، از اقلیدس.
  3. ثمره بطلیموس (عربی): کاتب حسین بن عبد الرحمن بن عمر صوفی،      371 هجری قمری.
  4. الفوزا الاصغر(عربی): مؤلف ابوعلی بن مسکویه، کاتب غیاث الدین محمدبن حمدویه 410 هجری قمری.
  5. مجموعه : شامل سه رساله عربی تألیف ابی نصر فارابی، کاتب حسین المسیح المتطّبب الفارقی 363 هجری قمری.

نمونه های دیگر از نفایس این کتابخانه:

  1. قرآن به خط نسخ و ثلث به خط یاقوت مستعصمی
  2. قرآن به خط نسخ و ثلث به خط وصال شیرازی
  3. قرآن به خط ثلث به خط علاءالدین تبریزی
  4. قرآن  به خط نسخ به خط حسین بن عسگر ارسنجانی
  5. اربعین شیخ بهایی به خط ملاصدرا
  6. بحارالانوار: تألیف مرحوم: مجلسی همراه با مسوده های اصلی به خط مؤلف.
  7. تألیفات ابوعلی سینا که فهرست آن در جزوه مستقلی چاپ شده است.
  8. کتاب تهذیب الاحکام : تألیف شیخ طوسی به خط حسین بن عبدالصمد حارثی همدانی. (پدر شیخ بهائی) تاریخ955 با تصحیح شهید ثانی.
  9. مرقعات و مکتوبات به خط خوش نویسان مشهور مانند: میر علی هروی، میرعماد، عبدالرشید، میرزا احمدنیریزی، درویش عبدالمجید طالقانی.
  10. دست خطهای ناصرالدین شاه قاجار.
  11. عرفات العاشقین و عرصات العارفین: تألیف تقی الدین محمد بن معین الدین اوحدی دقاقی.

منابع:

  1. کتابخانه و موزه ملی ملک،1375،تهران.
  2. سرکارخانم جعفری (کارمند کتابخانه ملک) 14/2/1392 گفتگو و مصاحبه.
  3. سرکارخانم با صفا (کارمند کتابخانه ملک)14/2/1392 گفتگو و مصاحبه.