با گشایش «سالن حاج حسین آقا ملک» در موسسه کتابخانه و موزه ملی ملک، آثار، وسایل و دیگر یادگارهای ارزشمند شخصی واقف و بنیان‌گذار نخستین موزه وقفی- خصوصی ایران و یکی از شش کتابخانه نفیس خطی کشور به نمایش درمی‌آید.

  کار ساخت این سالن در مرحله پایانی قرار دارد و پس از طراحی داخلی و چیدمان آثار و اشیا، تا پایان خرداد 1392 خورشیدی گشایش خواهد یافت.


سالن حاج حسین آقا ملک، در سرسرای نخست موسسه کتابخانه و موزه ملی ملک در کنار تالار آثار هنری، دربرگیرنده مجموعه‌ای از اسناد، وسایل شخصی، نامه‌ها و دست‌خط‌ها و عکس‌های این بازرگان فرهیخته و واقف بزرگ است. بازدیدکنندگان و علاقه‌مندان به فرهنگ و تاریخ، در کنار این آثار می‌توانند با زندگی‌نامه حاج حسین آقا ملک و شجره‌نامه این خاندان آشنا شوند.


شکل‌گیری کتابخانه و موزه ملی ملک؛ آغاز یک حرکت تاریخی
کتابخانه‌ای که ملک از حدود سال 1278 خورشیدی فراهم آورد، ابتدا در مشهد بود و سپس به خانه پدری‌اش در بازار بین‌الحرمین تهران منتقل شد تا در اختیار اهل فضل و دانش قرار گیرد. او بعدها به صرافت خرید آثار و اشیای نفیس تاریخی افتاد و توانست گنجینه‌ای از آثار تاریخی و هنری را در زمینه‌های گوناگون همچون سکه، تابلوی نقاشی، تمبر و قطعات خوش‌نویسی را در کنار کتابخانه فراهم آورد. اینگونه بود که او در سال 1316 خورشیدی خانه و همه کتاب‌ها و آثار موجود در آن را به موجب وقف‌نامه‌ای، به آستان امام رضا علیه‌السلام تقدیم کرد. حسین ملک همچنین املاک و مستغلات زیادی را در تهران و خراسان برای امور خیریه و عام‌المنفعه وقف کرد. این بازرگان فرهیخته و فرهنگ‌دوست با این اقدام توانست در جایگاه بزرگ‌ترین واقف تاریخ معاصر ایران بنشیند.

 

حاج حسین آقا ملک در چهارم مرداد سال 1351 خورشیدی در 101 سالگی چشم از جهان فروبست و در حرم امام رضا علیه‌السلام به خاک سپرده شد. پنج دختر از او به یادگار ماند. خانم‌ها عزت‌ملک، ملک‌زاده و صدیقه از همسر اولش بانو نوابه قدسیه و خانم‌ها فلورت و رزت از همسر دومش، زرین خانم به یادگار ماندند.


وقف‌نامه ملک، الگویی برای همه وقف‌نامه‌های فرهنگی
حاج حسین آقا ملک در 6 آبان ماه 1316 خورشیدی، خانه پدری خود در بازار بین‌الحرمین تهران را به همراه همه اثاثیه و کتاب‌های موجود در آن، بر آستان امام رضا علیه‌السلام وقف کرد تا «شعبه‌ای از کتابخانه مقدسه رضویه باشد» و «کافه و عامه افراد سکنه ایران بدون رعایت ملیت حق استفاده داشته باشند». آنچه وقف شد در کنار هزاران نسخه نفیس خطی یا چاپ سنگی، آثار گران‌بهای تاریخی و هنری همچون فرش، لوستر، مبلمان و تابلوی نقاشی بود که او به عنوان لوازم و وسایل زندگی شخصی از آن‌ها بهره می‌گرفت. مجموعه‌های نفیس تمبر، سکه، آثار لاکی و تابلوهای نقاشی هم در میان این‌ها دیده می‌شد. این آثار ابتدا کنار کتابخانه به نمایش درآمدند و سپس هسته اولیه موزه ملک را شکل دادند.


حاج حسین ملک اموال زیادی را وقف کتابخانه کرد تا پس از مرگش، درآمدی برای توسعه کمی و کیفی آن فراهم باشد. او نخستین بار در سال 1325 خورشیدی و سپس در 25 فروردین ماه 1330 خورشیدی املاک و مستغلات فراوانی را به آستان قدس رضوی وقف کرد و درآمدشان را به کتابخانه اختصاص داد. این بازرگان فرهیخته همچنین در سال‌های 1331 و 1334 خورشیدی برای چندمین بار املاک و مستغلاتی را بر آستان قدس رضوی وقف کرد و مقرر داشت که بخشی از عواید آن‌ها به کتابخانه و موزه و بخش دیگر به ساخت و اداره بیمارستانی در چناران خراسان اختصاص یابد.


خرداد 1392، گشایش سالن حاج حسین آقا ملک
موسسه کتابخانه و موزه ملی ملک در سال 1391 خورشیدی بر آن شد تا برای آشنایی بیش‌تر علاقه‌مندان و دوستداران فرهنگ و تاریخ با زندگی و اقدامات حاج حسین آقا ملک به عنوان یکی از بزرگ‌ترین واقفان ایران، سالنی اختصاصی برای معرفی بیش‌تر این بزرگ‌مرد و نمایش آثار و اشیای ارزشمند به جای مانده از او پدید آورد. از این‌رو ساخت سالن یادشده در ماه‌های پایانی سال 1391 آغاز شد و اکنون در مرحله پایانی قرار دارد. با گشایش این سالن در خرداد 1392 خورشیدی، بازدیدکنندگان می‌توانند شناخت بیش‌تری درباره حاج حسین آقا ملک به دست آورند.