آشنایی با کتابخانه ،موزه ومرکزاسناد مجلس شورای اسلامی با تاکید بر بخش نسخ خطی

محمد مریدی1                       

           moridi1979@yahoo.com

چکیده

کتابخانه‌ی مجلس طی نزدیک به یک قرن، یکی از کتابخانه‌های مهم و مطرح کشور بوده و اهمیت آن به دلیل گنجینه‌های ارزشمندی است که در بخش‌های خطی، موزه، اسناد و منابع چاپی دارد. یکی از درخشان ترین بخش‌های کتابخانه، فعالیت بخش پژوهش و انتشارات است هم در چاپ فهارس کتابخانه، و هم آثار تراثی و ارزشمند، تلاش شایسته‌ای شده و کتابخانه موفق شده 232 عنوان کتاب منتشر کند. فهرست منشورات کتابخانه در پایان آمده و نشانگر تلاشی است که در این زمینه صورت گرفته است.

یکی از بهترین کارها، دیجیتال‌سازی کامل کتاب‌های خطی و چاپ سنگی و قرار دادن آن‌ها از طریق وب در اختیار کاربران است که به اعتراف همگان کتابخانه‌ی مجلس در این زمینه پیشگام بوده و هست. امید است که این کار در سطح ملی و به‌صورت گسترده انجام شود.

کلیدواژه ها:نسخ خطی،کتابخانه،موزه،مرکزاسناد،مجلس شورای اسلامی

مقدمه

کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی که در حال حاضر 533 هزار کتاب چاپی، 25 هزار کتاب خطی، بیش از 4۵ هزار مجلد نشریه‌ی ادواری و میلیون‌ها برگ سند در آن نگهداری می‌شود، نهادی با سابقه‌ی بیش از یک صد سال است. این بنای آگاهی به اراده دوستدارانی از خبرگان فرهنگ و ادب در جمع مجلسیان منتخب مردم در اوائل تأسیس حکومت مشروطه، همزمان با استقرار مجلس و اراده حاکمیت قانون در ایران شکل گرفت و اینگونه، اولین کتابخانه‌ی پارلمانی آسیا با اندکی مسامحه عمری به قدمت تاریخ تأسیس مجلس قانونگذاری (1285 ش) در این سرزمین دارد. مجلس شورای ملی در همان سال، 60 جلد کتاب خریداری نمود که می‌توان آن را نخستین گام در راه تأسیس کتابخانه‌ی مجلس دانست. با مساعی و پشتکار برخی از نمایندگان فرهیخته‌ی عضو هیأت رئیسه‌ی دومین دوره‌ی مجلس شورای ملی در این راه قدمی اساسی و قانونی برداشته شد. به این صورت که در ماده‌ی 135 نظامنامه‌ی داخلی(آیین‌نامه‌ی داخلی) مجلس شورای ملی ، مصوب 26 ذی‌الحجه‌ی 1327/ 18 دی 1288، نام «کتابخانه» آورده شد. در سال 1291 با خرید 202 جلد از کتاب‌های میرزا ابوالحسن جلوه و دریافت 1091 جلد از کتاب‌های احتشام السلطنه محمود علامیر به عنوان اهداء ،عملاً کتابخانه‌ی مجلس راه‌اندازی شد.(http://fa.wikipedia.org/wikiقابل دسترس در08/02/1392)2

آشنایی با کتابخانه

کتابخانه‌ی شماره یک :ساختمان این کتابخانه که به شماره‌ی 1 معروف است در 17 بهمن 1341 گشوده شد. مجموع کتاب‌های چاپی موجود در این کتابخانه، اعم از کتب چاپ سنگی، سربی، و معمولی به حدود 4۵۶ هزار جلد رسیده که شامل کتاب‌هایی به زبان‌های فارسی، عربی، انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، روسی، ترکی، ژاپنی و غیره و عمدتاً در زمینه‌های حقوق، علوم سیاسی، علوم دینی، علوم اجتماعی، تاریخ، ادبیات و هنر؛ با تأکید بر اسلام‌شناسی و ایران‌شناسی است. این کتابخانه بر اساس فلسفه‌ی وجودی کتابخانه‌های پارلمانی تأسیس شده و علاوه بر ذخیره کتاب‌ها و گنجینه‌های خطی و اسنادی، منابع آن به منظور پشتیبانی اطلاعاتی نمایندگان مردم و متناسب با کارگروه‌های کمیسیون‌های مجلس فراهم آمده است. باید تأکید کرد که کتابخانه‌ی مجلس به طور عمده در حوزه‌ی علوم انسانی و به طور خاص در زمینه‌ی ایران‌شناسی فعال است. از دیگر منابع این کتابخانه، تعدادی پایان‌نامه‌ی قدیمی و جدید در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا متعلق به دانش‌آموختگان داخلی و خارجی است.

کتابخانه‌ی شماره‌ی دو:این کتابخانه که در حال حاضر به «کتابخانه‌ی ایران‌شناسی» نیز معروف است در پی تأسیس مجلس سنا در 20 بهمن 1328، به ابتکار و علاقمندی سید حسن تقی‌زاده رئیس وقت این مجلس، به طور موقت در کنار مجلس شورای ملی واقع در میدان بهارستان، در دو اتاق کوچک، با هدف ایجاد کتابخانه‌ای تخصصی در زمینه‌ی ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی، به منظور بهره‌برداری محققان ویژه و با حدود 500 جلد کتاب شکل گرفت. کتابخانه‌ی مزبور با احداث و افتتاح ساختمان مجلس سنا (ساختمان مجلس شورای اسلامی در دوره‌های اول تا ششم) در سال 1335 به تالاری در جنب هیأت رئیسه‌ی مجلس سنا و سپس در اوائل سال 1362 به کاخی که در شرق عمارت مجلس سنا قرار داشت و قبل از پیروزی انقلاب اسلامی موزه‌ی نگارستان در آنجا مستقر بود به عنوان کتابخانه‌ی شماره‌ی 2 مجلس انتقال یافت. با انتقال به «موزه‌ی نگارستان» سابق به مرور این کتابخانه شکل عمومی نیز به خود گرفت و درهای آن به روی همه‌ی اهل پژوهش باز شد.

دیگر بخشها: کتابخانه‌ی ویژه‌ی نمایندگان،کتابخانه‌ی تخصصی انقلاب اسلامی،کتابخانه‌ی تخصصی افغانستان،کتابخانه‌ی تخصصی مطالعات زنان،کتابخانه‌ی تخصصی تاریخ مجلس،اسناد ملی، تاریخی و بین‌المللی،نشریات ادواری،منابع موزه‌ای،موزه‌ی مجلس،موزه‌ی تاریخ صنعت چاپ ایران. ۹ فعالیت‌های کتابخانه‌ی مجلس،فراهم‌آوری منابع،سازماندهی منابع،مدیریت منابع،فن‌آوری اطلاعات و تولید منابع دیجیتال،بخش فنی،بخش تولید و نگهداری محتوای دیجیتال،ارائه و اشاعه‌ی محتوا،پایگاه کتاب‌شناختی مشار،عضویت فعال در کنسرسیوم محتوای ملی،عضویت در کمیته‌ی ملی حافظه‌ی جهانی یونسکو،پژوهش،انتشارات،لوح‌های فشرده

اساسنامه و ساختار سازمانی:اساسنامه‌ی کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در جلسه‌ی روز سه‌شنبه، مورخ 13 آذر 1375 به تصویب مجلس و در تاریخ 5 دی 1375 به تأیید شورای نگهبان رسید. اساسنامه‌ی مذکور دارای 13 ماده و 2 تبصره است. مطابق ماده‌ی اول این اساسنامه؛ کتابخانه‌ی مجلس، مؤسسه‌ای تحقیقاتی، فرهنگی و خدماتی است که زیر نظر مستقیم رئیس مجلس فعالیت می‌کند. (http://fa.wikipedia.org/wikiقابل دسترس در08/02/1392)3

گنجینه نسخ خطی

نسخ خطی برجای مانده از دوران‌های درخشان شکوفایی علم و فرهنگ و اندیشه در ایران و سرزمین‌های اسلامی به عنوان گنجینه‌ی ماندگار ملت، پیامداران برجسته‌ای از تعالی علمی و نبوغ اندیشمندان و متفکران ایرانی و مسلمان در بسط و گسترش ادب، فرهنگ، عرفان، اخلاق و هنر هستند که خلاقیت کم‌نظیر و تمدن بی‌همتای آنان و سیطره‌ی بی‌چون و چرای ایشان بر فعالیت‌های کمرنگ و بی‌رونق علمی دیگر جوامع آن روزگار را به اثبات میرساند.

شمار نسخه‌های خطی در گنج‌خانه‌ی کتابخانه‌ی مجلس به بیش از 25 هزار مجلد بالغ می‌شود. این نسخه‌ها طی یکصد سال گذشته خریداری یا به صورت اهداء به کتابخانه واگذار شده است.

بخش عمده‌ی نسخه‌های موجود در کتابخانه به همت فهرست‌نگاران بلندپایه‌ای همچون یوسف اعتصامی، ایرج افشار، عبدالحسین حائری، محمد تقی دانش‌پژوه، فخری راستکار، ابن یوسف شیرازی، بهاءالدین علمی انواری، احمد منزوی، علینقی منزوی، سعید نفیسی و از نسل جدید پژوهشگرانی چون سوسن اصیلی، محمد برکت، جواد بشری، ابوالفضل حافظیان بابلی، سید محمدحسین حکیم، یوسف بیگ‌باباپور، سید جعفر حسینی اشکوری، سید صادق حسینی اشکوری، احسان‌الله شکراللهی، محسن صادقی، علی صدرایی خویی، علی‌اکبر صفری، سید محمد طباطبایی بهبهانی (منصور)، محمود طیار مراغی، حسین متقی و محمود نظری و همچنین یک جلد فهرست توصیفی شبیه‌نامه‌های دوره‌ی قاجار نیز توسط رضا کوچک زاده فهرست شده است.

نسخه‌های فهرست‌نشده نیز در حال حاضر توسط همین فهرست‌نگاران جوان و توانمند در حال فهرست‌نویسی است. همچنین کتابخانه‌ی مجلس در صدد بازنگری و بازچاپ تمامی فهرست‌های پیشین خود است که تاکنون تعدادی از این فهرست‌های بازنگری‌شده به چاپ رسیده است و این کار مهم و اساسی همچنان ادامه دارد. کتابخانه‌ی مجلس همچنان آماده تحویل گرفتن نسخه‌های خطی و چاپی اهدایی از طرف دوستداران فرهنگ می‌باشد. افزون بر آن، کمیته‌ی خرید و تقویم کتابخانه که در حال حاضر با هدایت آقایان خلیل مستوفی، ابوالفضل حافظیان بابلی، سهراب یکهزارع، مدیر بخش خطی، محمود نظری و خانم سیمین صیدیه اداره می‌شود مشغول فعالیت بوده و به طور سالانه بین هفتصد تا هزار نسخه خریداری و ارزشگذاری می‌شود.

گام بعدی در معرفی و نمایاندن این گوهرهای تابان، تهیه‌ی تصاویری باکیفیت از آنهاست. این حرکت از سال 1330 در قالب تهیه‌ی میکروفیلم (ریزفیلم) آغاز و در یک دهه پیش تهیه تصاویر دیجیتالی سیاه و سفید نیز به آن اضافه گردید. درسال 1387، سیاست نوینی در دیجیتال‌سازی نسخ خطی آغاز گردید و با استفاده از فنآوری‌های نوین و بهکارگیری تعداد قابل ملاحظه‌ای از اسکنرهای پیشرفته در ظرف 9 ماه از همه‌ی نسخ خطی، تصاویر دیجیتالی تمام‌رنگی و با کیفیت بالا فراهم شد. در حال حاضر، این تصاویر در کتابخانه دیجیتال (رسان، آذرسا، و نیز کتابخانه‌ی دیجیتالی مجلس وابسته به کنسرسیوم محتوای ملی ) قابل استفاده و دانلود می‌باشد و این یکی از مهمترین گام‌ها در حفظ این میراث گرانب‌ها و دسترسی همگانی و آسان به آنها است. در حال حاضر 95 درصد از نسخه‌های خطی فهرست شده و فهرست باقی آنها نیز در آینده‌ی نزدیک انجام یافته و منتشر خواهد شد.

کتاب‌های چاپ سنگی و سربی کتابخانه‌ی مجلس که به کتاب‌های چاپ قدیمی و یا کتاب‌های نادر نیز معروف هستند بالغ بر 15 هزار جلد می‌شود. این منابع از لحاظ محتوای علمی و تاریخ چاپ و نشر از ارزش فوق‌العاده‌ای برخوردارند. تمامی کتاب‌های چاپ سنگیی فهرست‌نویسی شده و در حال چک نهایی است. علاوه بر کار فهرستنویسی و مرمت و آسیب‌زدایی این کتب، تهیه‌ی تصاویر دیجیتالی از آنها نیز رو به اتمام است و در حال حاضر بخش عمده آن‌ها در بخش «آذرسا»ی سایت کتابخانه‌ی مجلس قابل بازیابی به صورت متن کامل است.

موزه‌ی نسخ خطی:جهت آشنای بیشتر پژوهشگران و مردم ایران و جهان با آثار غنی تمدن و فرهنگ ایران و اسلام، موزه‌ای به‌نام «نسخ خطی» شامل کتب خطی نفیس، مرقعات و غیره در تاریخ 16 بهمن 1390، مصادف با آغاز هفته‌ی وحدت و میلاد پر برکت حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و امام جعفر صادق علیه‌السلام در بخش نسخ خطی کتابخانه‌ی مجلس افتتاح شد. آثار به نمایش درآمده از بهترین آثار خطی- هنری موجود در کتابخانه بوده و به‌صورت ادواری، محتوای آن عوض می‌شود.حفاظت و مرمت:مدیریت حفاظت و مرمت یکی از واحدهای فعال کتابخانه‌ی مجلس است که با همت مرمت‌گران و کارشناسان مربوطه و با بهره‌گیری از ابزار پیشرفته و مواد مناسب و برگشت‌پذیر به صورت فنی و تخصصی منابع کاغذی از جمله کتب خطی، سنگی، سربی و نوین، اسناد و نشریات را از گزند عوامل مخرب محیطی همچون نور، رطوبت، دما، و نیز عوامل بیولوژیک مثل قارچ، کپک و میکرب و عوامل فیزیکی از قبیل پارگی و چسبیدگی اوراق و... نجات داده و محافظت می‌نماید. در این مرکز هر ساله صدها جلد کتاب خطی، هزاران برگ سند تاریخی، کتاب و نشریه‌ی اداواری مختلف مورد مرمت، بازسازی و آسیب‌زدایی قرار می‌گیرد. در این بخش شماری از دانشجویان ارشد رشته مرمت مشغول ظریف‌ترین کارهای اصلاحی و مرمتی بوده و همزمان نزد استادان مربوطه آموزش می‌بینند. همچنین در بخش صحافی همه‌ی نشریاتی که در آرشیو غنی مطبوعات این کتابخانه نگهداری می‌شود به صورت ماهانه، فصلی یا سالانه صحافی شده و مجلد می‌شود تا امکان نگهداری و اطلاع‌رسانی آن‌ها در امنیت و به سهولت فراهم باشد. از فعالیت‌های مهم دیگر این بخش مرمت عکس‌های تاریخی، تابلوهای نقاشی، جلدهای هنری، تذهیب و نقاشی‌های داخل کتب خطی و به‌طور کلی آثار هنری است.

■ سمینار مقدماتی نسخه‌های خطی:سمینار مذکور برای اولین بار در کشور در تاریخ اول و دوم خرداد 1379 برگزار شد. هدف از برگزاری این سمینار شناسایی، معرفی و بررسی شیوه‌های بهره‌وری بهینه از فن‌آوری پیشرفته در جهت احیای نسخ خطی بوده است.

■ آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی:قدردانی و تجلیل از تلاش‌های ارزنده و تأثیرگذار دانش‌پژوهان متفکر و اندیشمندان صاحب‌عقیده‌ای که در کمال شکیبایی و تحمل رنجهای گران با تلاش بسیار، سالیان دراز عمرِ پرُبرکت خود را وقف شناسایی و شناساندن، احیا، نشر، حفاظت و مرمت، تحقیق و تصحیح میراث مکتوب و گران‌بهای موجود در کتابخانه‌های شخصی و عمومی کرده و میکنند افتخاری است که کتابخانه‌ی مجلس انجام آن را بر ذمه‌ی خود دانسته و با ابتکارِ برگزاری آیین ویژه‌ی سالانه‌ای همزمان با برنامه‌های هفته‌ی کتاب جمهوری اسلامی ایران از این فرزانگان دانشمند و متواضع و متخصصان بی‌ادعا و صبور، تجلیل کرده و با انتشار آثاری در قالب ویژه‌نامه و یادنامه به قدرشناسی از این بزرگواران تلاش نموده تا شیوه‌ی زندگی و روش علمی ایشان چراغ راهی باشد برای ایجاد انگیزه در محققان جوان. در آیین‌های هشت‌گانه‌ی برگزار شده در سال‌های 87-79 از این اسوه‌های مجاهدت علمی به‌صورت ویژه تجلیل به عمل آمده است:

  • سال اول(1379): همایش مقدماتی؛
  • سال دوم(1380): استاد عبدالحسین حائری، کتابشناس برجسته؛
  • سال سوم(1381): استاد محمدتقی دانش‌پژوه، فهرست‌نگار شهیر؛
  • سال چهارم(1382): استاد احمد منزوی، فهرست‌نگار شهیر؛
  • سال پنجم(1383): استاد دکتر اصغر مهدوی، کتابشناس و نسخه‌شناس برجسته؛
  • سال ششم(1384): حجه الاسلام و المسلمین استاد سید احمد حسینی اشکوری، فهرست‌نگار برجسته؛
  • سال هفتم(1385): استاد سید عبدالله انوار، مصصح و فهرست‌نگار برجسته؛
  • سال هشتم(1386): استاد میر جلال‌الدین محدث ارموی، مصصح برجسته؛
  • از سال نهم به بعد این همایش از سوی دیگر نهادهای فرهنگی و پژوهشی مانند کتابخانه‌ی ملی جمهوری اسلامی ایران و کتابخانه‌ی آستان قدس برگزار می‌گردد.نامه بهارستان:نشریه‌ای بین‌المللی است که به منظور انجام مطالعات و تحقیقات تخصصی در حوزه‌ی نسخه‌شناسی و نسخه‌پردازی و با هدف ترغیب و تشویق پژوهشگران این حوزه و با انگیزه‌ی انعکاس تحقیقات در خصوص شناسایی، حفاظت، نگهداری، ترمیم، احیا، نقد و معرفی نسخه‌ها و اسناد خطی منتشر می‌شود و از اقبال و توجه علاقمندان بسیاری در سراسر ایران و جهان برخوردار است. کارشناسان و گروه مشاوران علمی این نشریه که همه از چهره‌های سرشناس این فن در عرصه بین‌المللی هستند به ترتیب الفبای نام خانوادگی عبارتند از: اُلگ ف. آکیموشکین(روسیه)، عبدالله انوار(ایران)، آنجلو میکله پیه مونتسه(ایتالیا)، عبدالحسین حائری(ایران)، فرانسیس ریشار (فرانسه)، ابراهیم شبّوح (اردن)، سید امیرحسن عابدی(هند)، ایمن فؤاد سید(مصر)، نجیب مایل هروی(افغانستان)، علینقی منزوی(ایران)، عارف نوشاهی(پاکستان)، محمد عیسی ولی(انگلستان) و یان یوست ویتکام(هلند). مرحوم ایرج افشار و مرحوم احمد منزوی نیز قبل از فوت‌شان عضو علمی این مجله بودند. از این نشریه که از آغاز تا کنون با سردبیری جناب آقای مطلبی کاشانی همراه بوده، از بهار 1379 تاکنون18 شماره منتشر شده است.مجموعه‌ها:برخی از این منشورات به‌صورت سری و مجموعه منتشر می‌شود که به قرار زیر است:1. گنجینه بهارستان:کتابخانه‌ی مجلس در راستای احیاء و نشر نسخ خطی با ارزش خود تلاش می‌کند با همت گروه‌ی از محققان حوزه و دانشگاه مجموعه‌ی نسخه‌های خطی کم حجم معروف به « رساله » را تحت عنوان « گنجینه بهارستان » در قالب 8 موضوع یعنی «علوم قرآنی و روایی»، «حکمت شامل منطق، فلسفه، کلام و عرفان»، «فقه و اصول»، «اخلاق»، «ادبیات فارسی»، «ادبیات عربی»، «تاریخ و جغرافیا» و «علوم و فنون» تصحیح و به پیشگاه اندیشوران عرضه نماید. تا کنون از این مجموعه 15 جلد منتشر شده است. دبیری و نظارت علمی این مجموعه بر عهده‌ی بهروز ایمانی است. تفاوت این مجموعه با میراث بهارستان این است که هر جلد گنجینه بهارستان تنها به یک موضوع اختصاص دارد، اما هر جلد میراث بهارستان موضوعات مختلف را در بر می‌گیرد.2. نسخه‌پژوهی:مجموعه‌ای درباره‌ی فهرست‌های کتابخانه‌های ایران، پژوهش‌های نسخه‌شناسی، تصحیح رساله‌های خطی، کتابشناسی‌های موضوعی، راهنمای کتابخانه‌ها، برافزوده‌ها و نویافته‌های خطی، تصحیح و تکمله بر فهرست‌ها و کتابشناسی‌ها، اطلاع‌رسانی در حوزه نسخه‌های خطی است که تا کنون 3 دفتر از آن به کوشش ابوالفضل حافظیان بابلی تدوین و منتشر گردیده است.3. اوراق عتیق:این مجموعه که تاکنون دفتر اول و دوم آن انتشار یافته است حاوی فهرست کتابخانه‌های مختلف است که در جهان پراکنده بوده و تاکنون فهرست آن‌ها انتشار نیافته بود. علاوه بر این، شماری مقاله‌ی پژوهشی نیز در حوزه‌ی نسخه‌شناسی و متن پژوهی دارد. این مجموعه تحت مدیریت آقای محمدحسین حکیم انتشار می‌یابد.4. حدیث عشق:کتابخانه‌ی مجلس از سال 1379 تا سال 1386 همزمان با هفته‌ی کتاب جمهوری اسلامی ایران « آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی » را برای تجلیل و قدردانی از آنانی که عمر خویش را در مسیر معرفی، احیاء، انتشار و حفظ میراث علمی و فرهنگی بازمانده از دانشمندان و پژوهشگران پیشین صرف نموده‌اند برگزار می‌نمود. در کنار تقدیر از همه حامیان و فعالین نسخ خطی، بزرگداشت و نکوداشت ویژه‌ای نیز به یکی از افراد شاخص و برجسته اختصاص داشت و مجموعه‌ای از آثار برگزیده و شرح زندگی آنان در مجموعه‌ای بهنام « حدیث عشق » که حکایتی از تلاش و کوشش طولانی و برآمده از عشق و شیفتگی ایشان به فرهنگ و تمدن بشری بود منتشر می‌شد. تا کنون 6 مجلد منتشر شده و دفتر چهارم که نامه‌ها و اسناد مرحوم محمدتقی دانش‌پژوه را دربرمی‌گیرد در دست تدوین است. همچنین در سال 1386 به مناسبت برگزاری هشتمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی و تجلیل از استاد میر جلال‌الدین محدث ارموی، به‌جای حدیث عشق، دفتر اول «هدیه بهارستان» منتشر گردید. در ادامه‌ی چنین مجموعه‌هایی کتاب دیگری در خصوص نکوداشت آیتالله عزیزالله عطاردی – پژوهشگر موفق و نام‌آور- زندگی و آثار ایشان به زودی منتشر می‌گردد.5. میراث بهارستان:در کنار آثار خطی مستقل و حجیم، رسائل کوتاهی نیز وجود دارد که از لحاظ اشتمال بر فواید مختلف علمی، چاپ و نشر آن‌ها از ضروریات عرصه تحقیق است. با توجه به اینکه امکان عرضه‌ی این رسائل در قالب یک کتاب مستقل میسر نیست، لذا بایسته می‌نماید این‌گونه آثار کم‌حجم به صورت مجموعه‌ای در اختیار پژوهشگران قرار گیرد. در همین راستا کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی با ساماندهی این مجموعه سعی در عرضه و نشر شماری از رسائل کوتاه و کم‌حجم خطی و مرقعات نفیس دارد. از انتشار نخستین شماره آن در سال 1387 تاکنون 4 دفتر از مجموعه میراث بهارستان با نظارت بهروز ایمانی به چاپ رسیده است.6. فهرست نسخ خطی:تدوین تاریخ علم بدون آگاهی از مواریث علمی‌مان محال است. لذا قدم نخست در این راه، فهرست‌نویسی نسخ خطی است. کتابخانه‌ی مجلس در این امر بسیار کوشا است. کار فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی از سال 1305 در کتابخانه آغاز شد و هم اکنون با قوت ادامه دارد به‌طوریکه در این چند سال اخیر بیش از 20 فهرست جدید منتشر شده است. کار اساسی و مهم دیگری که هم اکنون در حال انجام است بازنگری، اصلاح غلط‌های چاپی و محتوایی فهارس قدیمی و بازچاپ آن‌ها است. بازنگری در مجلدات گذشته به اتمام رسیده و ان شاء الله به زودی به چاپ سپرده خواهد شد.7. فهرستواره دست‌نوشت‌های فارسی (دنا):این فهرستواره حاوی اسامی بیش از 320 هزار اثر خطی است که در کتابخانه‌های عمومی و خصوصی ایران نگهداری می‌شود. کتاب یاد شده، به عنوان مجموعه‌ای حاوی میراث مخطوط ایران، کاملترین اثری است که تاکنون در این زمینه انتشار یافته است. این اثر 12 جلدی، افزون بر فهرست الفبایی کتاب، حاوی دو مجلد فهرست الفبایی نام مؤلفان است. در این فهرست به جز نام کتاب و مؤلف، محل نگهداری نسخه و شماره آن نیز در اختیار خواننده قرار می‌گیرد. این کار حاصل تلاش پانزده ساله‌ی مؤسسه‌ی امام جواد علیه السلام با مدیریت حجت‌الاسلام و المسلمین حاج شیخ مصطفی درایتی است که کتابخانه‌ی مجلس افتخار انتشار آن را در مهرماه 1389 داشته است.8. متون ایرانی:«متون ایرانی؛ مجموعه رساله‌های فارسی و عربی از دانشوران ایرانی» از آغاز دوره‌ی اسلامی تا پایان عصر تیموری، مجموعه‌ای از رساله‌های خطی فارسی و عربی، تألیف دانشمندان ایرانی پیش از سده‌ی نهم هجری است که تا کنون منتشر نشده و به شیوه‌ای علمی برای نخستین با تحقیق و تصحیح شده است. این مجموعه، محدودیت موضوعی ندارد و هر آنچه را که در حوزه‌ی فرهنگ و دانش ایران اسلامی جای گیرد شامل می‌شود. رساله‌های موجود در این مجموعه توسط پژوهشگران و مصححان تحت نظارت و سرپرستی جواد بشری تصحیح و تحقیق میشود. دفتر اول این مجموعه با 9 رساله و دفتر دوم با 7 رساله در سال 1390 منتشر شده است و دفتر سوم با 7 رساله در اوائل 1391 چاپ خواهد شد. (http://fa.wikipedia.org/wikiقابل دسترس در08/02/1392)4

منابع جهت مطالعه :برای به دست آوردن آگاهی بیشتر می‌توانید به منابع زیر مراجعه کنید:1. تاریخچه کتابخانه مجلس شورای ملی، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی، بهمن 1355.2. تاریخچه کتابخانه مجلس: اولین کتابخانه رسمی کشور، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، چاپ اول، 1374.3. کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، چاپ اول، 13914. باستانی‌راد، حسن، بهارستان در تاریخ، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، چاپ اول، 1390.5. وبسایت موزه‌ی مجلس شورای اسلامی6. مجموعه مصوبات مجلس شورای ملی در چهار دوره تقنینیه، مطبعه مجلس، صص. 469-468.ماده‌ی 135 این نظامنامه چنین اشعار میدارد: « اداره مجلس در تحت دو شعبه منشعب می‌شود:(1) شعبه تقنینیه.(2) شعبه اداری.شعبه تقنینیه عبارت است از دارالانشاء هیئت رئیسه و دایره تحریر صورت مجلس و صورت مشروح مجلس و دایره تندنویسی و دایره ارسال مراسلات و مطبوعات راجع به قوانین.شعبه اداری عبارت است از دارالانشاء مباشرت و دایره دفترخانه و کتابخانه و صندوق و ابنیه مجلس.»7. مجموعه قوانین سال 1375، صص 553-5528. مجموعه قوانین سال 1375، صص 940-937

نتیجه گیری

تدوین تاریخ علم بدون آگاهی از مواریث علمی‌مان محال است. لذا قدم نخست در این راه، فهرست‌نویسی نسخ خطی است. کتابخانه‌ی مجلس در این امر بسیار کوشا است. کار فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی از سال 1305 در کتابخانه آغاز شد و هم اکنون با قوت ادامه دارد به‌طوریکه در این چند سال اخیر بیش از 20 فهرست جدید منتشر شده است. کار اساسی و مهم دیگری که هم اکنون در حال انجام است بازنگری، اصلاح غلط‌های چاپی و محتوایی فهارس قدیمی و بازچاپ آن‌ها است. بازنگری در مجلدات گذشته به اتمام رسیده و ان شاء الله به زودی به چاپ سپرده خواهد شد. یکی دیگر از تلاش‌های انتشاراتی کتابخانه‌ی مجلس چاپ عکسی نسخ و مرقعات نفیس کتابخانه است. از این دست تاکنون 13 عنوان منتشر گردیده است. در دو سال گذشته دست کم شش اثر نفیس در این زمینه انشتار یافته که به شرح زیر است.▪ علی‌نامه: نظومه‌ای کهن از ربیع به سال 482 ‌هجری با مقدمه‌ی محمدرضا شفیعی کدکنی و محمود امیدسالار است که با همکاری مرکز پژوهشی میراث مکتوب و کتابخانه تخصصی تاریخ (قم) در سال 1388 منتشر گردید.▪ الامامة و السیاسة: تألیف أبی‌محمّد عبدالله بن مسلم بن قتیبه الدینوری(213 ـ 276)، کتابت در قرن هشتم هجری که با اشراف دکتر عبدالجبّار ناجی در سال 1388 منتشر شده است.▪ تفسیر کتاب‌الله: یک دوره تفسیر کامل قرآن بر اساس مذهب زیدی و معتزلی و تألیف ابوالفضل بن شهردویر دیلمی می‌باشد که با همکاری کتابخانه‌ی تخصصی علوم قرآنی (قم) در سال 1388 منتشر شده است.▪ مصحف بهارستان(برگ‌هایی زرّین از قرآن‌های نفیس در کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی): گزیده‌ای است از برخی صفحات، مجلدات و تزیینات قرآن‌های خطی نفیس محفوظ در کتابخانه‌ی مجلس که در سال 1388 در 224 صفحه منتشر گردید.▪ قرآن مجلس: یکی از بهترین آثاری که تاکنون کتابخانه‌ی مجلس افتخار نشر آن را داشته است، چاپ قرآن به خط احمد نیریزی از سال 1122 هجری قمری است که به نفیس‌ترین صورت تحت عنوان قرآن مجلس انتشار یافته است. این قرآن در ماه رمضان سال 1389 با حضور ریاست محترم مجلس رونمایی و همزمان توزیع شد.▪ معانی کتابالله تعالی و تفسیرةالمنیر: این مصحف شریف که گنجی بی‌مانند و گوهری یگانه از دانش و هنر ایرانیان مسلمان است و ترجمه و تفسیر فارسی آیات قرآنی را نیز در بردارد در سال 484 هجری به دست عثمان بن حسین وراق غزنوی خوشنویسی و تذهیب‌شده و کهن‌ترین نسخه‌ی مترجَم قرآن به شمار می‌رود. این نسخه‌ی خطی در کاخ‌موزه‌ی توپقاپی سرای استانبول وجود دارد و کتابخانه‌ی مجلس با همکاری آن موزه در زمستان 1390 چاپ عکسی نموده است.

   

1-لیسانس کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی ، دانشجوی کارشناسی ارشد اصول نسخه شناسی و کتب خطی ،کارشناس رسمی قوه قضائیه در رشته کتاب و کتاب شناسی ،کارشناس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهرانhttp://nosakhekhati.persianblog.ir/

http://ketabe-parande.blogfa.com/

2-(http://fa.wikipedia.org/wikiقابل دسترس در08/02/1392)3-(http://fa.wikipedia.org/wikiقابل دسترس در08/02/1392)4-(http://fa.wikipedia.org/wikiقابل دسترس در08/02/1392)